Samenwerking met de lokale bevolking

Een paar weken of maanden aan de slag als vrijwilliger in een van de bestaande projecten: een geweldige ervaring om werkervaring op te doen en kennis te maken met een andere cultuur en de lokale bevolking. Verder verlicht je het werk van de Guatemalteekse medewerkers en help je de kinderen door ze les, aandacht en cariño (=liefde) te geven. Maar wees voorzichtig met te hoge verwachtingen van je werk; verwacht niet dat je binnen een paar weken de ontwikkeling van een heel dorp kan bevorderen. De meeste projecten zijn al een ontwikkelingsproces van meerdere jaren doorgegaan en moeten voornamelijk door de Guatemalteken zelf gedragen worden. Guatemalteken weten het beste wat de lokale behoeftes zijn en kunnen op lange termijn blijven werken in de projecten. Desondanks zijn kinderen, hun ouders en de vaste medewerkers enorm blij dat je komt helpen om de educatieve ontwikkeling van kinderen te stimuleren! In de samenwerking met de lokale bevolking zul je culturele verschillen tegenkomen. Cultuur wordt onder andere aangeleerd door mensen om je heen, muziek, ervaringen, school en de krant. Jouw cultuur beïnvloedt hoe je naar de wereld om je heen kijkt en hoe je met andere mensen omgaat. Door samen te werken met mensen uit een andere cultuur wordt dit opeens zichtbaar. Bijvoorbeeld dat niet iedereen zo op de tijd let als in Nederland. Wie kent de uitspraak "mañana mañana" niet?

Wat jou opvalt aan de andere cultuur, is wat anders is voor jou, wat buiten je gebruikelijke referentiekader valt. Het zegt dus eigenlijk meer over jezelf dan over de ander. Guatemala is eren mooi land met vriendelijke mensen, maar ook zij kijken anders aan tegen de gewoonten die wij meebrengen uit Europa. Wees dus altijd respectvol en stel je flexibel op.

Tijdens een onderzoek in 2010 waarbij vrijwilligers en leerkrachten zijn geïnterviewd kwamen de volgende culturele verschillen naar voren.
1) Direct taalgebruik. In Europa zeggen we dingen over het algemeen direct tegen onze gesprekspartner, terwijl in Guatemala vaak dingen indirect gezegd worden en de context belangrijker is. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het verschil tussen "Kun je dat raam dichtdoen?", en "het is hier een beetje fris hé?". De vrijwilligers gaven aan dat het soms moeilijk is om na te gaan of ze de les echt goed hebben gegeven, omdat de leerkrachten sowieso zeggen dat het goed is gegaan. Je kan dan bijvoorbeeld doorvragen en zeggen "Wat kan ik verbeteren om de les nog beter te geven?" Verder zorgen open vragen automatisch voor een uitgebreider antwoord dan ja/nee vragen. Let ook op indirect taalgebruik zoals gezichtsuitdrukking, stiltes en lichaamstaal.
2) Tijd. In Nederland wordt werk meestal binnen vaste deadlines en planmatig gedaan. Je zult merken dat tijd in Guatemala flexibeler is. In plaats van je hieraan te ergeren, kun je hiervan ook veel leren. Je wordt creatiever en je leert snel te kunnen inspringen als dat nodig is in een bepaalde situatie.
3) Beslissingen op de werkvloer. In Guatemala geldt dat op de meeste plekken de baas alle beslissingen maakt, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Nederland waar vaak overlegd wordt met de werknemers. Houd hier rekening mee door nieuwe initiatieven en ideeën altijd te laten goedkeuren door de leerkracht en de schooldirecteur, voordat je ze daadwerkelijk uitvoert. Overleg en vraag wat de regels zijn.
4) Arm en rijk. Dit is niet zozeer een cultureel verschil, maar wel een verschil dat je zeker zult tegenkomen. In Europa is de samenleving veel meer gelijk dan in Guatemala, waar zeer grote verschillen zijn tussen arm en rijk. In de projecten waar je gaat meehelpen, werken lokale medewerkers die weliswaar tot de middenklasse behoren, maar ze hebben niet het geld om in de weekenden toeristische plekken op te zoeken en uitstapjes te maken, zoals de vrijwilligers meestal wel doen. Leerkrachten gebruiken de weekenden vaak om tijd met familie door te brengen en het huishouden te doen. Verder zul je merken dat je met minder lesmateriaal de leerstof zal moeten overbrengen, ook dit maakt je creatiever.
5) Educatieniveau van de kinderen. De kinderen worden op de school ingedeeld op lesniveau, niet op leeftijd. Ook zul je merken dat de klassen op sommige onderdelen minder ver zijn dan hun Europese leeftijdsgenoten. Volgens de pedagoog Paulo Freire, dient educatie met voorbeelden uit de eigen leefwereld gegeven te worden. Als je een voorbeeld geeft van een keuken terwijl kinderen nog nooit een keuken hebben gezien, zullen de kinderen je uitleg niet begrijpen. De vaste leerkracht kan altijd ingrijpen, maar houd dit in je achterhoofd tijdens het lesgeven.
6) Communicatie. In Nederland zijn we gewend aan een open communicatie, waar positieve kritiek bijdraagt tot verbeteringen. In Guatemala is dit nog moeilijk en wordt er over het algemeen weinig informatie gegeven en nog minder kritiek aanvaard. Houd hier rekening mee bij de verwoording van je suggesties of voorstellen ter verbetering.

Overige tips ter bevordering van de samenwerking:

• Observeer en vraag veel tijdens het begin van je vrijwilligerswerk. Stel je bescheiden op als iemand die niet alleen tijd en kennis wil geven, maar als iemand die ook van de lokale bevolking wil leren.
  
• Zoek contact met Guatemalteken buiten je vrijwilligerswerk en blijf niet alleen met andere vrijwilligers omgaan. Het zal je helpen om de lokale cultuur beter te begrijpen en verrijkt je referentiekader.
  
• Geef liefde maar ook discipline aan de kinderen. Als je discipline bijbrengt, doe dit dan volgens de regels van de school en in overeenstemming met de leerkracht.
  
• Leer zoveel mogelijk Spaans voor je vrijwilligerswerk. Het helpt je om zekerder voor de klas te staan en zo goed mogelijk je werk te kunnen uitvoeren.
  
• Zorg ervoor dat jij je goed blijft voelen. Zit je ergens mee, geef dit dan aan bij de leerkracht, de onderdirectrice, de directeur of bij de vrijwilligerscoördinator van Stichting Los Niños. Als je problemen hebt met de leerkracht, probeer dit dan eerst samen op te lossen ter bevordering van jullie samenwerking.